TOPR

Fundacja Ratownictwa Tatrzańskiego TOPR

Wspieramy ratownictwo górskie w Tatrach

Jesteśmy Organizacją Pożytku Publicznego, możesz podarować nam 1% Swojego podatku

TOPR
Jeden procent

Poniższy artykuł autorstwa Sylweriusza Kosińskiego został opublikowany w kwartalniku 'Tatry' nr 3 (9) lato 2004 pt. 'Porażenie piorunem'

Porażenie piorunem

Istnieje kilka mechanizmów porażenia przez piorun. Porażenie bezpośrednie jest rzadkie, ale przeważnie śmiertelne. Częściej dochodzi do porażenia bocznego, gdy piorun po trafieniu w inny obiekt (np. drzewo, słup) 'przeskakuje' na stojącego pod nim człowieka. Porażenie kontaktowe występuje wtedy, jeżeli osoba dotyka przedmiotu, w który uderzył piorun (np. mokra lina, łańcuch, linia telefoniczna itp.).

Po uziemieniu ładunek rozprzestrzenia się wokół miejsca trafienia. Jeżeli dwie części ciała są w różnej odległości od epicentrum (np. dwie nogi), to pomiędzy nimi może pojawić się napięcie krokowe – różnica potencjałów wywołująca przepływ prądu i porażenie 'od podłoża'.

Wbrew utartym poglądom nie wszystkie porażenia przez pioruny są śmiertelne. Ofiary przeżywają dzięki wyjątkowym właściwościom izolacyjnym skóry i bardzo krótkiemu czasowi trwania impulsu elektrycznego. Jeżeli jednak prąd pokona opór skóry, to najlepiej przewodzącymi, a więc najbardziej narażonymi na uszkodzenia organami są mięśnie, tkanki układu krwionośnego i nerwowego.

W przypadku porażenia przez piorun bezpośrednią przyczyną śmierci jest zazwyczaj zatrzymanie serca i oddechu. Bardzo często po krótkim czasie serce spontanicznie wznawia swą czynność. Ponieważ jednak porażenie oddechu (zarówno ośrodka oddechowego w mózgu, jak i mięśni oddechowych) jest długotrwałe, dochodzi do wtórnego zatrzymania serca z powodu niedotlenienia. Najpilniej wymagają więc pomocy te ofiary, u których doszło do zatrzymania oddychania. Osoby, które spontanicznie oddychają, najprawdopodobniej przeżyją porażenie. U około 50% ofiar piorunów dochodzi do utraty przytomności.

Ładunek elektryczny nie mogąc pokonać oporu powłok, może 'prześlizgnąć się' po powierzchni ciała odparowując wodę (pot, deszcz itp.) i wywołując oparzenia. Bywa, że oparzenia spowodowane są zapaleniem się garderoby lub silnym nagrzaniem metalowych części ubrania.

Często dochodzi do urazów mechanicznych od fali uderzeniowej, która osiąga siłę 20 atmosfer, oraz złamań kości wywołanych gwałtownym skurczem mięśni.

Zasady postępowania przy porażeniu przez piorun:

  • zadbaj o własne bezpieczeństwo, wezwij pomoc,
  • ocen przytomność, drożność dróg oddechowych, oddech i krążenie – nie obawiaj się dotykać porażonych ofiar,
  • ofiara spontanicznie oddychająca najprawdopodobniej przeżyje porażenie – jeżeli to konieczne, utrzymuj drożność dróg oddechowych,
  • jeżeli nie stwierdzasz oddechu, ale wyczuwasz tętno, rozpocznij sztuczne oddychanie metodą usta-usta i kontynuuj je aż do powrotu spontanicznych ruchów oddechowych,
  • jeżeli nie stwierdzasz ani oddechu, ani tętna rozpocznij zabiegi reanimacyjne (pośredni masaż serca, sztuczne oddychanie metodą usta-usta) i kontynuuj je aż do przybycia zespołu medycznego,
  • znajdź i opatrz widoczne krwawienia i urazy,
  • o ile to możliwe unieruchom szyjną część kręgosłupa,
  • ofiary lżej porażone, przytomne zabezpiecz przed utratą ciepła, zapewnij im spokój, wspieraj psychicznie,
  • wszyscy porażeni wymagają regularnej oceny czynności życiowych, wszyscy powinni być przetransportowani do szpitala.

Zasady unikania porażenia:

  • planuj wycieczki z uwzględnieniem prognozy pogody, zwracaj uwagę na obecność cumulonimbusów,
  • w czasie burzy stosuj regułę 30‐30; jesteś w niebezpieczeństwie, jeżeli od błysku do grzmotu upływa mniej niż 30 sekund; jesteś bezpieczny dopiero po 30 minutach od ostatniego błysku lub grzmotu,
  • unikaj przebywania w pobliżu szczytów i grzbietów górskich,
  • unikaj pojedynczych drzew, słupów, wyciągów narciarskich itp.,
  • poszukuj schronień: głębokich dolin, dużych jaskiń, budynków; przebywanie w namiotach, pod otwartymi z boków zadaszeniami, w ciasnych formacjach skalnych i miejscach wilgotnych może być bardziej niebezpieczne niż na otwartej przestrzeni; wnętrza pojazdów uznawane są za bezpieczniejsze od otwartej przestrzeni, należy jednak unikać dotykania metalowych części,
  • w lesie unikaj polan i obszarów rzadko zalesionych; niski, gęsty drzewostan daje lepszą ochronę,
  • na otwartej przestrzeni kucnij, utrzymując kostki i kolana razem i dotykając podłoża jak najmniejszą powierzchnią; możesz usiąść na plecaku lub zwoju liny, o ile są suche; nie kładź się; utrzymuj kilkumetrowy dystans od partnerów,
  • nie używaj telefonów komórkowych ani radia,
  • usuń metalowe przedmioty, zwłaszcza, gdy znajdują się powyżej poziomu ramion (karabinki, kijki, czekany itp.),
  • unikaj kontaktu z przewodnikami prądu (łańcuchy, mokre liny itp.),
  • nie zdejmuj kasku, w terenach eksponowanych zabezpiecz się przed upadkiem,
  • jeżeli czujesz, że podnoszą ci się włosy – jesteś w wielkim niebezpieczeństwie.

Sylweriusz Kosiński
lekarz medycyny, ratownik TOPR